TRWAŁE WŁAŚCIWOŚCI UCZENIA SIĘ

Zwróćmy uwagę, że trwałe właściwości ucznia, jak jego inteligencja, wywierająca znaczny wpływ na efekty uczenia się, ulegają niewielkim zmianom, natomiast warunki, w jakich przebiega uczenie się, niemal dowolnie można kształtować. Znajomość ich i umiejętność stwarzania korzyst­nych sytuacji jest bardzo ważna w pracy nauczyciela. Na trwałe właściwości ucznia jego wpływ jest ograniczony. W krótkim czasie w niewielkim tylko stopniu można je radykalnie zmieniać; trzeba je w oddziaływaniach uwzględniać. Natomiast pożądane warunki nau­czyciel może i powinien stwarzać. W umiejętności tej (bądź jej braku) kryje się w znacznym stopniu tajemnica pedagogicznego sukcesu (lub niepowodzenia). Na uczenie się wpływa niemal wszystko, co dzieje się w czasie jego trwania.

SZEROKIE ROZUMIENIE CZYNNIKÓW

Mówiąc o szeroko rozumianych czynnikach podmiotowych, zwra­caliśmy uwagę na ich wielość i zróżnicowanie oraz niejednakową rolę. To samo można powiedzieć o czynnikach sytuacyjnych. Mało z tego wszystkiego, co składa się na sytuację uczenia się, okazuje się cał­kowicie bez znaczenia. Nawet czysto zewnętrzne warunki, w jakich zachodzi uczenie się, nie są obojętne. Niektóre czynniki sytuacyjne wywierają niewielki wpływ, inne — znaczny. Są również takie, które mogą kompensować niekorzystny wpływ czynników podmiotowych, co można wykorzystywać w praktyce. Dobra orientacja w zakresie tych czynników i umiejętne posługiwanie się nimi mogą usprawnić przebieg i podwyższyć końcowe rezultaty uczenia się.

CZYNNIKI SYTUACYJNE

Własną aktywność jednostki jako kategorię czynników związanych z jej właściwościami (te ostatnie nazwaliśmy czynnikami podmiotowy­mi) łącznie z tymi właściwościami można by potraktować wspólnie przeciwstawić czynnikom sytuacyjnym. Czynniki te stanowią trzecią obszerną kategorię determinant uczenia się.Przeciwstawiliśmy je szeroko rozumianym czynnikom podmiotowym, myśląc o właściwościach jednostki i jej własnej aktywności. Chodzi o warunki, w jakich uczenie się przebiega. Ogrywają one dużą rolę, o znaczeniu ich świadczy fakt, że zależnie od nich jedna i ta sama osoba, mimo podobnych działań, osiąga niejednakowe rezultaty, przy czym różnice mogą być znaczne. Istnieją warunki sprzyjające suk­cesowi, są również takie, które mogą decydować o porażce.

ZAKRES PRZYSWAJANYCH TREŚCI

Decydują o zakresie przyswojonych treści, okreś­lonym ustrukturalizowaniu ich, wpływają na trwałość przechowania i łatwość różnego rodzaju aktualizowania.Istnieją różnorodne strategie uczenia się. Bywają one dostosowy­wane (tak powinno być) do tego, co stanowi przedmiot uczenia się, do celu, w jakim treści są przyswajane, a także do własnych preferencji ucznia Zainteresowań, zdolności specjalnych, upodobań). Zależnie od nich podmiot woli tak czy inaczej postępować, i to także nie jest bez znaczenia.Ucząc się wiele, przywyka nierzadko do pewnych sposobów postępowania, stosuje je rutynowo, nie zawsze zdaje sobie przy tym sprawę z możliwości i znaczenia innych sposobów postępowania korzyści, jakie one dają (mogą dawać).

W TRAKCIE UCZENIA SIĘ

To, co czyni podmiot w trakcie uczenia się, ma chyba największe znaczenie dla uzyskiwanych przezeń efektów. Aktywność to nader zróżnicowana: czerpanie informacji z różnorodnych źródeł, organizowanie ich, wiązanie między sobą i z informacjami wcześniej przyswojonymi, powtarzanie, ćwiczenie w przypominaniu, wykorzystywanie przez różnorodne zastosowania, wychodzenie poza te dane, prowadzenie własnych badań, formułowa­nie hipotez i ich weryfikowanie, samodzielne rozwiązywanie pro­blemów.Poszczególne działania składające się na aktywność podmiotu mają określone znaczenie, przyczyniając się do późniejszego funkc­jonowania jednostki na takim lub innym poziomie (prostych za­chowań nawykowych, bardziej złożonych działań stereotypowych, działań twórczych).

WŁASNA AKTYWNOŚĆ JEDNOSTKI

Z kolei dwie osoby o podobnym poziomie inteligencji mogą stosować różne strategie uczenia się i w następstwie tego osiągać odmienne rezultaty. Także jedna i ta sama osoba, zależnie od sposobu postępowania, może uzyskiwać różne efekty. Związek właściwości jednostki z jej działaniem nie przesądza bezwzględnego sprzężenia. Stąd wśród determinant uczenia się wyodrębniamy jako oddzielną kategorię aktywność własną jednostki, choć można by ją zaliczyć do szeroko rozumianych czynników podmiotowych.Chodzi tu o aktywność na różnych etapach: dochodzenia do nowych informacji, takiego lub innego przetwarzania ich, przy­swajania, utrwalania, aktualizowania.